جمعه - 2018 ژوئن 22 - 9 شوال 1439 - 1 تير 1397
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 211623
تاریخ انتشار : 21 خرداد 1396 1:47
تعداد مشاهدات : 248

مدرسه علمیه حضرت ولی عصر(عج)

اطعام فقیران سفارش ویژه قرآن

یکی از مستحبات و اعمال نیک انسانی، اطعام به فقیران است. هرچند که در اسلام و آموزه های قرآنی سخن از احسان و نیکوکاری و انفاق به فقیران و بینوایان به میان آمده که شامل انواع کمک و یاری نسبت به آنان می باشد، ولی اطعام به معنای تامین غذای فقیران، به عنوان مصداق کامل تمام احسان و نیکوکاری، در قرآن مورد تاکید ویژه قرار گرفته است...


فقر و فقیر در آموزه های قرآنی
فقر به معنای نیاز و ضد غناست. در ادبیات فارسی کاربردهای مختلفی برای فقر بر اساس فرهنگ قرآنی وجود دارد. عارفان خود را فقیران واقعی می شمارند و بدان افتخار می کنند. آنان نیز چون پیشوایان خویش بر این باورند که «الفقر فخری؛ فقر افتخار من است.» هرچند که در تفسیر این معنا از فقر، اختلاف وجود دارد ولی می توان با توجه به آموزه های قرآنی این گمان را تقویت کرد که مراد از آن، می تواند فقر ذاتی انسان به خداوند باشد که در آیه 15 سوره فاطر به آن توجه داده شده است.


در این آیه خداوند فقر و نیاز شدید و همه جانبه انسان ها به خداوند را مطرح می کند و تنها خود را غنی و حمید معرفی می نماید. اینکه انسان در همه چیز از هستی و رزق و زندگی و امور دیگر به خداوند وابسته و نیازمند می باشد، احساس و بینشی بسیار خوب است که باید به آن افتخار کرد. هرکسی می کوشد تا از نیاز و وابستگی به دیگری رهایی یابد و مستقل شود، ولی اولیای الهی خوشحال هستند که نیاز وجودی ایشان به خداوند است و هیچ گاه از وی بی نیاز نمی باشند. چنین بینش و احساسی است که می تواند آدمی را به سوی خداوند سوق داده و زمینه تقرب به سوی وی را فراهم آورد.


اولیای الهی از آنجا که خود را در همه چیزشان نیازمند به خداوند می یابند بر آن افتخار و مباهات می کنند و چنین فقری را عین ثروت و غنا برمی شمارند. حضرت موسی(ع) چنانکه آیات 20 و 24 سوره قصص گزارش می کند، به خداوند اظهار می دارد که در همه چیز نیازمند و فقیر است. وی از خداوند می خواهد تا هر آنچه خیر است نصیب او گرداند، زیرا خیر هر نعمتی است که به خوبی از آن بهره گرفته می شود و برای رشد و کمال آدمی مفید است؛ چون بسیاری از نعمت های الهی با آنکه نعمت هستند به سبب عدم بهره گیری درست از سوی انسان و یا عوامل و علل درونی و بیرونی، به جای آنکه باعث رشد و کمال تقرب آدمی شود می تواند به نقمت و گرفتاری تبدیل شود.


خداوند در آیه 8 سوره ضحی گزارش می کند که حضرت محمد(ص) نیز در برهه ای از زمان به تنگندستی و فقر مادی گرفتار بوده است و خداوند وی را در این باره غنی و بی نیاز ساخته است. این بدان معناست که فقر مادی نمی تواند عامل اصلی بازدارنده از رشد و تعالی آدمی باشد؛ هر چند که بستر مهمی برای آن به شمار می آید. از این رو پیامبر گرامی(ص) فقر مادی را یکی از موجبات گرایش به کفر در آدمی معرفی می کند و از آن برحذر می دارد.


این بدان معناست که آن حضرت(ص) به دیگران فرمان می دهد تا به کمک و احسان به فقیران اجازه ندهند تا فقر آنان با کفر بینجامد. تاکید بر این نکته به آن معناست که وظیفه و تکلیف مومنان در برابر فقیران بسیار بزرگ و شدید است و کفر فقیران، بازتابی از عمل غلط و نادرست مومنان در عدم یاری به آنها است.
فقیر در کاربردهای قرآنی به هرکسی گفته می شود که نیازمند به غذا و خوراک است و از تامین معاش و زندگی روزانه خود ناتوان می باشد. البته در کاربردهای فقهی چنانکه مقدس و محقق اردبیلی می فرماید، فقیر کسی است که از بالقوه یا بالفعل در تامین زندگی خود در طول سال ناتوان است. (زبده البیان، ص 262)


احسان به فقیر
خداوند احسان و نیکوکاری را دوست می دارد و برای نیکوکاران پاداش های بسیار برمی شمارد. با این همه احسان و نیکوکاری را نسبت به قشری از جامعه مورد تاکید بیشتر قرار می دهد. فقیران بویژه مسکینان که افرادی زمینگیر هستند و نمی توانند معاش خود را تامین کنند و به غذای سالم و مطلوبی دست یابند، از جمله کسانی هستند که می بایست بیش از دیگران مورد توجه نیکوکاران قرار گیرند.


خداوند در آیه 83 سوره بقره پس از بیان لزوم توحید در عبودیت و عبادت و احسان و نیکوکاری به پدر و مادر، از احسان نسبت به مسکینان به عنوان عهد الهی سخن میان به می آورد. به این معنا که انسان ها می بایست به عنوان یک عهد و پیمان با خداوند به دستگیری و یاری فقیران و مسکینان توجه کنند؛ زیرا احسان به فقیران و نیکی در حق آنان موجب می شود تا برکات و آثاری در زندگی هر دو طرف پدید آید که سرنوشت جامعه را به شکل دیگری رقم زند.


نیکوکاران با کمک و احسان به فقیران زمینه جلب محبت الهی را برای خود فراهم می آورند (نساء آیه 36) و در کارنامه شان عنوان نیکوکاران و اهل احسان ثبت و ضبط می شود و از آثار و برکات این مقام الهی برخوردار می شوند. (بقره آیه 177) علاوه بر آن، دستگیری آنان موجب می شود تا فقیران نیز در مسیر کمالی قرار گیرند و از آموزه های الهی سود برده و از کفر و بی ایمانی رهایی یابند و در دام وسوسه های شیطانی نیفتند و بی دین و بی ایمان نشوند.


خداوند در آیات بسیار از جمله 36 سوره نساء و 83 و 177 سوره بقره از ضرورت احسان به مساکین و فقیران سخن به میان می آورد و برای آن ارزش والا قائل می شود.


قرآن در آیه 36 سوره نساء ترک احسان به فقیران را یکی از علل و عواملی معرفی می کند که موجب محرومیت انسان از محبت خداوند می شود. این بدان معناست که اگر انسانی به فقیران احسان نکند نمی تواند امید داشته باشد تا از محبت الهی برخوردار شود و در زندگی دنیوی و اخروی و مادی و معنوی روی آرامش و آسایش واقعی و پایدار را ببیند.
اصولا از نظر قرآن کسانی دارای خصلت ترک کمک و احسان به دیگران بویژه فقیران می شوند که گرفتار تکبر و خود بزرگ بینی باشند (نساء آیه 36) فخرفروشی نیز مانع دیگری است که در همین آیه بدان توجه داده شده است؛ زیر مختال فخور کسی است که تکبر و تفاخر او مانع از احسان وی باشد.


اطعام فقیران، از صفات بهشتیان
یکی از مصادیق مهم احسان و نیکوکاری به فقیران، اطعام آنان است. اطعام به معنای خوراندن غذا و خوراکی است. به این معنا که سفره ای انداخته می شود و بینوایان و فقیران بر سر آن مهمان می شوند تا از آن بخورند.
در برخی از موارد اطعام فقیران بر افراد واجب می شود. از جمله در مراسم حج خداوند به حاجیان فرمان می دهد تا از گوشت قربانی خود فقیران را اطعام کنند. (حج آیات 27 و 28 و 36)

فقیرانی که مورد اطعام قرار می گیرند می توانند افراد ساکن یا رهگذر فقیری باشند که نیازمند به غذا هستند (حج آیه 36) حضرت امام صادق(ع) درباره معترکه در این آیه معرفی شده می فرماید که معتر همان رهگذری است که بر تو می گذرد تا او را اطعام کنی (تفسیر نورالثقلین، ج 3، ص 498، حدیث 134)


امام صادق(ع) درباره واژه قانع که در همین آیه مطرح شده نیز می فرماید: قانع کسی است که به آنچه به او می دهی راضی می شود و نسبت به آن ناراحتی، ترشرویی و دهن کجی نمی کند. (همان، ص 498، حدیث 134)


اصولا توجه به فقیران در آموزه های قرآنی بسیار است. لذا بسیاری از احکام مرتبط با حوزه اقتصادی و مالی به نوعی با فقیران ارتباط داده شده است. خداوند برای فقیران در هر مالی سهم و حقی قرار داده است تا به انسان ها بفهماند که همه اموالی که در اختیار دارند از آن خودشان نیست از سوی دیگر، در امور عبادی چون حج و روزه نیز به مسئله اطعام فقیران توجه داده است و در کفار شکستن قسم و برخی از مجازات ها نیز اطعام به فقیران را به عنوان یک راهکار دفع و رفع عذاب مطرح می کند. در آیه 89 سوره مائده اطعام و تغذیه مساکین و فقیران به عنوان کفاره شکستن قسم و یکی از سه عمل اختیاری برای آن مطرح می شود. در آیه 95 سوره مائده نیز اطعام مساکین یکی از کفارات تخییری کشتن صید در حرم و در حال احرام مطرح می شود و در آیات 183 و 184 سوره بقره وجوب فدیه اطعام به مساکین در صورت طاقت فرسا بودن روزه ماه رمضان جایگزین می گردد.


اطعام شصت مسکین در کفاره ظهار کننده در صورت ناتوانی از گرفتن دو ماه روزه (مجادله آیات 3 و 4) نیز از جمله مجازات جایگزین است تا این گونه به فقیران کمکی شده باشد.
خداوند در آیات 14 تا 18 سوره بلد اطعام به مساکین را از صفات اصحاب میمنه یعنی بهشتیان معرفی می کند و اینکه یکی از علل بهشتی شدن آنان اطعام به فقیران و مساکین بوده است.


چنان که گفته شد فقیران از کسانی هستند که در اموال مردم شریک می باشند و حقی در هر مالی دارند. در آیه 3 سوره ماعون این معنا مورد تاکید است که مساکین دارای سهم غذا در اموال مردم می باشند. این مطلب را می توان از اضافه طعام به مسکین در آیه به دست آورد که نشانگر استحقاق آنان در غذای دیگران است؛ زیرا دلالت  می کند که آن غذا، طعام خود مسکین است. (ولا یحض علی طعام المسکین) بنابراین هر مسکینی در هر غذای مردم شریک است. به این معنا که مساکین، هم در مال و هم در غذای دیگران شریک و صاحب حق می باشند. بنابراین ثروتمندانی که تارک تامین حقوق مالی مساکین هستند و یا حق آنان را از اموال نمی دهند، مورد تهدید خداوند هستند و می بایست خود را برای عقوبتی سخت آماده کنند. (حشر آیه 7) زیرا اطعام نکردن مساکین جرمی بزرگ است. (قلم آیات 24 و 31‍ و 35)


از نظر قرآن جامعه نباید به گونه ای باشد که در آن مردمانی گرسنه زندگی کنند. بنابراین هر انسانی به طور طبیعی حقی از غذا و مال دارد و اگر کسی گرسنه و یا فقیر باشد، در حقیقت عدالت نسبت به وی رعایت نشده است که دچار چنین تنگدستی شده و از غذا و مال بی بهره است.


هدف از تغذیه تهیدستان و مساکین و دعوت مردم به آن برای این است که جامعه از فقر رهایی یابد و انسان گرسنه ای نباشد. کسانی که به آخرت و پاداش های اخروی آن اعتقاد و باور دارند، برای فقیر زدایی از جامعه از طریق اطعام و احسان می کوشند. (ماعون آیات 1 تا 3)


پاداش ها و کیفرها
اگر انسانی نسبت به فقیران کوتاهی کند می بایست خود را آماده عذاب های شدید الهی در دنیا و آخرت کند؛ زیرا خداوند ترک اطعام فقیران را عامل مهم در حسرت و تاسف (قلم آیات 17 تا 31) و زوال نعمت (همان) و کیفر دنیایی (همان) و محرومیت از شفاعت (مدثر آیات 41 تا 48) و ملامت و بدبختی (قلم آیات 17 تا 30) برمی شمارد. بر این اساس هرکسی که می خواهد گرفتار تاسف و حسرت و زوال نعمت و سرزنش خداوند و بدبختی دنیوی و اخروی نشود می بایست به اطعام به فقیران به عنوان یک راهکار مهم توجه کند.
از نظر قرآن تنها کسانی که اهل دوزخ هستند (حاقه آیات 25 تا 34)، منکران خداوند و معاد و رستاخیز (یس آیات 47 و 48)، کافران (همان) مجرمان (مدثر آیات 41 و 44) و شیفتگان مال (فجر آیات 18 و 20) از اطعام فقیران خودداری می کنند.
به هر حال اطعام به فقیران و رحمت و محبت به آنان توصیه ویژه خداوند در بسیاری از آیات قرآن از جمله آیات 14 تا 18 سوره بلد است.
کسانی که این گونه باشند و به اطعام و احسان به فقیران توجه کنند از پاداش های دنیوی و اخروی و نیز مادی و معنوی بهره مند می شوند. از جمله خداوند در آیات 8 تا 22 سوره انسان از نعمت های بهشتی که به اطعام دهندگان داده می شود خبر می دهد و در گزارشی که درباره اطعام اهل بیت(ع) به فقیران بیان کرده به این نعمت های مهم و مختلف و متعدد توجه داده است.
باغات بهشتی، حریر و ابریشم بهشتی، خادمان بهشتی، دستبندهای بهشتی، سایه های جان نواز و روح افزای بهشتی، سرور و شادی در بهشت، نوشیدنی های گوارای بهشتی، جامه ها و لباس های سبز و نازک و دیبای ضخیم بهشتی، میوه های بهشتی و رهایی از عذاب های دوزخی از پاداش هایی است که در سوره انسان برای اطعام دهندگان بیان شده است.
به هر حال کسانی که می خواهند عدالت پرور و عامل به آن باشد و یا از مصادیق محسنان گردند باید به اطعام به عنوان یک اصل توجه کنند. ترک اطعام به معنای عدم پرداخت حق و حقوقی است که در مال و غذای انسان است. بنابراین هرکسی که می خواهد نسبت به حق شریک خود خیانت نورزد باید به اطعام فقیران همت گمارده و در این راه کوتاهی نکند.

هادی مرتضوی.معارفی از کیهان



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :