جمعه - 2018 ژولاي 20 - 8 ذيقعده 1439 - 29 تير 1397
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 201794
تاریخ انتشار : 19 بهمن 1395 0:42
تعداد مشاهدات : 365

مدرسه علمیه حضرت ولی عصر(عج)

تداوم انقلاب انبیا به دست امام خمینی(ره)- مدرسه علمیه حضرت ولی عصر(عج)

نگاهی به ریشه های معرفتی انقلاب اسلامی ...



بدون شک جریانی که پیامبران الهی در زندگی بشر به راه انداخته اند، اصیل ترین، دیرپاترین و ماندگارترین جریان فکری و اجتماعی در تاریخ زندگی بشر است.

انبیای الهی با تکیه بر آموزه توحید و مخاطب قرار دادن عقل و فطرت انسان ها و بسیج کردن انگیزه های اصیل و ریشه دار در عقل و جان آدمیان نه تنها جوامع را علیه ستم و فساد شوراندند، بلکه ابتدا خود حقیقی انسان ها را علیه خود جعلی و کاذبشان به مبارزه طلبیدند.

در اکثر انقلاب هایی که در چندقرن اخیر در کشورها و جوامع مختلف روی داده است، نوعا انگیزه های طبقاتی، سودطلبانه و اجتماعی، شورش و سرنگونی نظام حاکم را موجب شده و از این رو نظام هایی که پس از انقلاب به قدرت رسیده اند، اکثرا همان ستم ها و اهداف ستمکارانه پیشینیان را در صورت های جدید و فریبکارانه ادامه داده اند. اما انقلاب هایی که در طول تاریخ به دست انبیا و اولیای الهی پدید آمده است، ریشه در فطرت توحیدی انسان ها داشته و بر انگیزه های عمیق دینی و انسانی آدمیان تکیه داشته است.

از این رو هرگز به ضد خود تبدیل نشده است و با ماهیتی انسان دوستانه ادامه یافته، مقاطع مختلف تاریخ بشر را درنوردیده و هنوز هم روشنی بخش دنیای پراز ظلم و جور کنونی است. انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام خمینی (قدس سره) انقلابی در امتداد انقلاب جهانی پیامبران ارزیابی می شود.

نهضت امام خمینی، به عنوان رهبری مذهبی، متکی بر آموزه های دینی بود و در طول دوران رهبری انقلاب و رهبری نظام برآمده از آن، بر همان آموزه ها متکی مانده است. از همان روزهای نخست پیروزی انقلاب و تشکیل جمهوری اسلامی، دشمنان دانا با تجاهل و دوستان نادان، با غفلت از بنیادها و ریشه های عمیق فکری و انگیزشی انقلاب اسلامی ایران، آن را به این یا آن جریان غربی یا شرقی منتسب کرده و می کنند تا به زعم خود از قداست، ژرفا و اصیل بودن آن بکاهند.

در نوشتار حاضر به یکی از این دست تحلیل های ناصواب اشاره و آن را نقد خواهیم کرد.
***

انقلاب اسلامی و انقلاب های معاصر


آیا انقلاب اسلامی از انقلاب روسیه یا انقلاب های دیگر الگو گرفته است؟ برخی ادعا می کنند که تفسير انقلابي از آموزه هاي ديني شيعه، نظير جهاد، شهادت و امامت، در گذشته تحت تأثير انقلاب روسيه و پارادايم برخي از محققان قرن 20 قابل ارزيابي است. اینان می گویند که اسلام، بویژه مکتب تشیع، عاری از پتانسیل های معرفتی و ایدئولوژیک برای انقلابی گری است و فعالان سیاسی پیش از ظهور انقلاب اسلامی، با تأثیرپذیری از مارکسیسم و تفکرات انقلابی مارکس و انگلس، از آموزه های دینی، تفسیرهای انقلابی ارائه کرده و در واقع گمراهی معرفتی مردم را موجب شدند؛

می گویند: هرچند باید پذیرفت که در آن برهه حساس، چنان تفسیرهای انقلابی از آموزه های شیعی، توانست مردم مسلمان را علیه حکومت شاه بسیج کند و انقلاب را به پیروزی برساند، اما نتیجه های سیاسی، مقطعی و گذراست و نمی توان چنان تفاسیری را همچنان از آموزه های دینی انتظار داشت! در گذشته هم عالمان فراوانی به جواز همکاری با حکومت های جائر فتوا داده اند و ابدا مردم را به شورش علیه آن نظام ها تحریک و تشویق نکرده اند!


آموزه های شیعی و انقلاب سیاسی


مطالعه عمیق و جامع فرهنگ شیعی به خوبی گویای این معناست که مفهوم انقلاب، به معنای هجوم بر بنیادهای سیاسی و اجتماعی نظام جائر، در بطن نظام ارزشی مكتب اسلام، خصوصاً مذهب تشيّع عمیقا جاي دارد. انقلاب و شورش عليه ظلم و استبداد نخست توسط شخص پيامبر اكرم ـ صلي الله عليه و آله ـ آغاز و سپس به وسيله صحابه بزرگوار او نظير ابوذر و ديگران دنبال شد. مبارزه علنی و تاریخ ساز حضرت سيدالشهداء ـ عليه السّلام ـ با حکومت یزید، جلوه پرفروغی از انقلاب اصیل اسلامي است. اساساً ظهور دین اسلام، همچون دیگر ادیان الهی، چيزي جز انقلاب عليه جهل و ظلم و استبداد، به منظور استقرار حكومت عدل الهي نبوده است. از سوی دیگر اصولا شكل گيري مکتب خونین تشيع را بايد در راستاي همان حركت انقلابي مداوم پیامبران علیه حکومت های نامشروع و غیرالهی ارزیابی كرد. آموزه ها و سیره مبارزاتی امام علی و امام حسن و امام حسین علیهم السلام همواره الهام بخش بسياري از قيام ها و جنبش هاي اجتماعي در تاريخ اسلام بوده است. به عقيدة صاحب نظران يكي از عوامل مهم رويكرد دولت صفوي به مذهب تشيع و استفاده از نیروی شگرف آن در جهت تحکیم پایه های قدرت سیاسی و انسجام ملی ایرانیان وجود خصلت انقلابي مذهب شيعه بوده است.(1)


امام علي ـ ع ـ از آغازین روز خلافت و در اولين خطبه خود پس از مردم با او، بر سبک انقلابي حكومت اسلامي خود تأكيد مي كند.(2)

امام صریحا اعلام می کند که هرگز مسائل سیاسی و اجتماعی را با دستاویز گذر زمان ارزیابی نمی کند و از همان ابتدای حکومت به همه تحولات گذشته توجه خواهد کرد. امام با قاطعیت نسبت به مناصب سیاسی و برخورداری هایی که در دوران خلفای قبل برای عده ای، زمینه تصرفات نابحق و ظالمانه را فراهم کرده بود، واکنش نشان داد و اموال بیت المال را از آنان باز ستاند و مناصب به ناحق غصب شده را از غاصبان بازگرفت.


آيات فراوانی از قرآن كريم، گویای اتصال و استمرار انقلاب توحيدي اسلام به انقلاب ها و حركت هاي توحيديِ پيامبران گذشته است.(3)

از آن گذشته توجه به این نکته که همه امامان شیعه در طول تاریخ به واسطه حکومت های جائر زمانه به شهادت رسیده اند، بهترين گواه اين واقعيت است؛ زيرا اگر چنان که دگراندیشان ادعا می کنند، آموزه های شیعه، آموزه هایی غیرسیاسی و صرفا باکارکرد محدود اجتماعی می بود، امامان شیعه سزاوارترین افراد برای سازش با حاکمان زمانه خویش بودند و هرگز به سرنوشت های خونین گرفتار نمی آمدند. اگر امامان شیعه روحيه سازشكاري و نه انقلابي، مي داشتند و كاري به اعمال خلاف حاكمان جور نداشتند و يا در صدد فراهم کردن زمينه های تحقق حكومت اسلامي نبودند، هرگز انگیزه و بهانه ای براي حاكمان زمانه آنها باقي پدید نمی آمد تا دست خود را به خون عزیزان خدا بیالایند و داغ ننگ کشتن فرزندان پیامبر را تا ابد برای خود به جان بخرند. همه اقدامات وحشیانه حاکمان بنی امیه و بنی عباس در حبس، تبعید، شکنجه و کشتن اهل بیت علیهم السلام با این دلیل بود که آنان را در نظر و عمل، دشمنان حکومت نامشروع خود تلقی می کردند.


عالمان شیعه و تعامل با حکومت ها


شکی نیست که برخی از فقهاي اسلام نظير شيخ صدوق، سيد مرتضي، شيخ طوسي و عالمانی در دوران حکومت صفوی، نظرا یا نظرا و عملا بحث جواز همكاري با حاكم جائر را مطرح كرده اند؛ اما با مطالعه مبانی فقهی و سیره عملی آنان به خوبی قابل اثبات است که این امر به معنای عدول از سیره انقلابی و ظلم ستیزانه شیعه نیست. بلكه به تأكيد خود آنها، چنین احکامی با در نظر گرفتن حالت اضطرار و فراهم نبودن زمينة قيام علیه باطل و بر مبنای تقیه صدور یافته است.(4)

به عنوان نمونه سيد مرتضي در تبيين اضطرار در همكاري با حاكم جور، به سيرة حضرت يوسف و امام علي (ع) استناد مي كند كه بدون آن همکاری موقت، اقامة حق و دفع باطل عملي نبود(5)

البتّه خود سید مرتضی و نیز شيخ طوسي جواز همکاری با حکومت جور را به عدم ايجاد خلل در واجبات الهي و يا ارتكاب محرمات مشروط مي دانند(6) 

اين مبناي درست و منطقی را غالب فقهاي بعدي نيز پذيرفته و به آن فتوا داده اند.(7)

بر این اساس هرگاه ضرورت حفظ دين اقتضا كند و زمينه قيام و انقلاب عليه ظلم پدید آید، فقیه مکلف به پیشوایی مسلمانان در مبارزه با ظلم و انحراف خواهد بود. در این خصوص مثال ها و نمونه های بسیاری در سیره عالمان دینی وجود دارد که به عنوان نمونه می توان به فتوای میرزای شیرازی بزرگ در تحریم تنباکو، قیام میرزای شیرازی کوچک علیه نیروهای انگلیسی، قیام میرزا کوچک خان جنگلی، و در دوران معاصر، قیام حضرت امام خمینی علیه حکومت فاسد پهلوی اشاره کرد.(8)


برپایه آنچه گفته شد، زير بناي انقلاب اسلامي ایران همان خصلت انقلابی اسلام اهل بیت علیهم السلام است كه از ابتدای ظهور دین در سرزمین عربستان وجود داشته است. خوی انقلابی و اعتراض علیه ستم و فساد چيزي نيست كه از انقلاب روسيه یا فرانسه گرفته شده باشد. صدر تا ذیل حرکت امام خمینی بر اساس تعبد عقلانی به آموزه های دینی و تلاش برای اعلای کلمه حق و تحقق مشیت خداوند در سرکوبی ظالمان و حاکمیت صالحان قابل ارزیابی است. آنتوني گيدنز جامعه شناس مشهور انگليسي ضمن تأكيد بر وجود بُعد انقلابي اسلام، بر این نکته تأکید می کند که انقلاب اسلامی ایران در حالی با تکیه بر دین محقق شد که همه نظریه های غربی و شرقی متفقا بر بیرون راندن دین از حوزه مسائل اجتماعی و سیاسی پافشاری می کردند و اساس دین را افیون توده ها می خواندند.(9)


فقیهان شیعه و مواجهه با حکومت صفوی


سبک رفتاری فقیهان شیعه از زمان دولت صفوی به این سو در ارتباط با حکومت های زمانه برای برخی از تحلیلگران سیاسی و تاریخی این سوءبرداشت را ایجاد کرده است که گویی فقیهان شیعی از دوران حکومت صفوی، مشی فقهی خود  را تغییر داده و به جای مقابله با نظام های سیاسی به همکاری با آنان روی آورده اند. متآسفانه بعضی از روشنفکران معاصر بدون در نظر گرفتن مبانی فقهی و استدلال های فقهای عصر صفوی و صرفا بر پایه شرایط زمانه خودشان، به نکوهش های سخت و توهین آمیز فقیهان بزرگی چون مجلسی اقدام کرده اند که جای بسی تأسف است.


اظهارنظر درباره رفتار فقهای دوران صفوی به این سو نیازمند جامع نگری در مسائل سیاسی و اجتماعی این قطعه از تاریخ ماست. به گواه تاريخ، شاهان صفوي از لحاظ اخلاقي، سیاسی و اجتماعي مزیتی بر شاهان پیش و پس از خود نداشته اند. بیشتر آنان روزگار خود را در باده نوشي، بي اعتنائي به احكام شرع و ستم به رعایا گذرانده اند.

پس امتیاز مثبتی نسبت به شاهان پیش از خود نداشته اند تا علمای شيعه بخواهند اساس حكومت آنان را مشروع و موجه معرفی کنند؛

همکاری و ارتباط سازنده برخی از علمای عصر صفوی و پس از آن با شاهان زمانه خود هرگز به معناي انحراف از سنت انديشه سياسيِ شيعه و پذيرش مشروعيت شاهان فاسدِ صفوي و قاجار نیست. علماي شيعه هیچ گاه همچون عالمان دیگر مذاهب، كه خلافت را به سلطنت تقلیل دادند، امامت را به سلطنت فرونکاستند و به آن مشروعیت ندادند. بلكه به علت اقتضائات سیاسی و تاریخی اسلام و ایران، برای دفاع از تمامیت ارضی و استقلال کشور در برابر بیگانگان و حفظ کیان اسلام در جامعه اجبارا به نوعی همکاری با آنان تن دادند. اثبات اين ادعا با بررسي انديشه هاي 10 تن از علماي بزرگ آن عصر به خوبي نمايان مي شود.(10)

از سوي ديگر حمايت از مذهب تشيع توسط شاهان صفوي را بیش از هرچیز بايد در زمینه ها و اقتضائاتِ شرائط آن زمان و برخورد با امپراطوري سني مذهب عثماني جستجو كرد؛ نه توجه و علاقه و اعتقاد راسخ حاكمان صفوي به اجراي احکام الهي و برقراري حكومت ديني؛ زيرا غالب حاکمان صفوی حتی به اصولي ترين دستورات ديني هم اعتنائي نداشتند؛ به گونه اي كه بسياري از محققان يكي از علل مهم سقوط صفويان را بي اعتنائي و زیرپا نهادن احكام شرع می دانند.(11)

نزدیکی و حمایت ظاهری حاکمان صفوی از علماء شيعه صرفاً براي بهره جستن از نیروی اجتماعی دستگاه روحانیت جهت انسجام ملی و حفظ و توسعة اقتدار حکومت بود و اين چيزي نبود كه از ديد عالمان آگاه آن عصر مخفي بماند. كمپفر، محقق و تاريخ نگار دوران صفوی، در سفرنامه خود مي نويسد: «قسمت زيادي از احترامي كه شاه صفوي به مجتهد مي گذارد، تصنّعي است و در اين كار هم، شاه پرواي مردم را دارد؛ زيرا حمايت مردم از مجتهدان تا حدّي است كه شاه صفوي به مصلحت خود نمي داند كاري مرتكب شود كه مجتهد ناگزير باشد آن را خلاف ديانت اعلام كند.»(12)

بر این اساس به روشنی قابل فهم است که عالمان دین در همه مقاطع تاریخی، هدف اصلی خود را حفظ و صیانت از دین و محافظت از منافع ملی و مصالح عالیه مردم می دانستند و اتخاذ راهبردهای مختلف با توجه به اقتضائات، امکانات و محدودیت های مجتهدان دینی در محقق ساختن آن اهداف بوده است. تاریخ گواه است که عالمان شيعه در طول تاريخ هرجا و هرگاه اساس دين را در معرض خطر ديده اند، شجاعانه و خداطلبانه سکوت را می شکستند و به هرطريق ممكن به یاری دین خدا و دفاع از کشور و ملت برمی خاستند. مرور سخنرانی ها و مواضع رهبری بلندمرتبه انقلاب اسلامی و دیگر روحانیانی که در جایگاه رهبری جامعه در کوران فراز و نشیب های انقلاب اسلامی بودند، جای تردیدی باقی نمی گذارد که هم مبانی و خاستگاه های نهضت امام خمینی و هم انگیزه هایی که همت ها و اراده های رهبر و امت را برمی انگیخت، ریشه های عمیق و محکمی در بنیادها و ارزش های اسلامی داشته و دارد. انقلاب اسلامی ایران پديده ای مستقل و بیگانه از حركت و انقلابِ توفنده پیامبران الهی، خصوصا خاتم پیامبران نیست؛ بلكه ادامه دهنده همان انقلابِ مداوم و پیوسته انبیای الهی علیه ظلم، فساد و انحراف از مسیر حق و حقیقت است!
 

مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات حوزه علمیه قم
ــــــــــــــــــــــــــ
1- محمدعلي حسيني زاده، علماء و مشروعيت دولت صفوي، انجمن معارف اسلامي، ص 20.
2-  نهج البلاغه، خ 16.
3- رک: نحل، 16؛ حديد، 25؛ عنكبوت، 18؛ نساء،163، 165.
 4- شيخ صدوق، المقنع، ص 45.
5- سيد مرتضي، رسائل الشريف المرتضي، مسئله في العمل مع السلطان، قم، دارالقرآن الكريم، 1405، ج 2، صص 87ـ69.
 6- شيخ طوسي، النهاية، بيروت، دارالكتاب العربي، ص 357.
7- از جمله: محقق كركي، جامع المقاصد، قم، آل البيت، 1408، ج 3، ص 489.
8- علماء و مشروعيت دولت صفوي، پيشين، ص97.
9- آنتوني گيدنز، جامعه شناسي، ترجمه منوچهر صبوري، نشر ني، 1381، ص 516.
10- علماء و مشروعيت دولت صفوي، پيشين، صص 216ـ111.
11- رسول جعفريان، مكافات نامه يا علل برافتادن صفويان، تهران، سازمان تبليغات اسلامي، 1372، ص 22. 
12- انگلبرت كمپفر، سفرنامة كمپفر، ترجمه كيكاووس جهانداري، خوارزمي 1363، ص 38.

kayhan.ir


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :