چهارشنبه - 2017 نوامبر 22 - 4 ربيع الاول 1439 - 1 آذر 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 191143
تاریخ انتشار : 26 شهریور 1395 11:29
تعداد مشاهدات : 173

مدرسه علمیه حضرت ولی عصر (عج)

راهکار سبک سازی مصائب و ناگواری ها از نظر امام هادی(علیه السلام)

به مناسبت 15 ذی الحجه سالروز ولادت دهمین امام هدایت

انسان در طول زندگی کوتاه خود با بسیاری از مصیبت ها در خود و خویشان مواجه می شود. از دست دادن والدین و همسر و فرزندان بسیار سخت است. برای برخی از دست دادن عضوی از بدن یا مالی چنان دشوار می نماید که گویی دنیا به آخر رسیده و دیگر تاب و توان تحمل این مصیبت را ندارند. نویسنده با مراجعه به سخنان گرانبار امام علی النقی الهادی(ع) به تبیین راه سبک سازی و آسان سازی مصیبت ها و ناگواری ها پرداخته است.
***


زندگی سرشار از مصیبت ها
از نظر آموزه های وحیانی قرآن، نظامی که دنیا براساس آن ساخته و مدیریت می شود، عادلانه است و خداوند مقرر کرده تا هر چیزی را در جایگاه شایسته و بایسته اش قرار دهد. از این رو، دنیا دارای نظامی بسیار محکم و استوار و براساس اصول بنیادین عدالت ساخته شده است.


اما در این میان اموری است که انسان را با پرسش هایی مواجه می سازد؛ زیرا انسان همواره در زندگی اش مصیبت هایی رادر خود و خویشان و دیگران می بیند که توان ترجمان و تفسیر آن را ندارد و نمی تواند با هاضمه عقلی خویش آن را تجزیه و تحلیل کرده و حل و فصل نماید.


خداوند به عنوان آفریدگار و پروردگار هستی در آموزه های قرآن پاسخی شایسته و در خور به این پرسش ها داده و سنت حاکم بر جهان و جان و جامعه انسانی را تبیین کرده است. از سنت های حاکم بر هستی، سنت اراده و اختیاری است که به انسان داده شده است. این امر موجب می شود تا انسان برخلاف دیگر آفریده های هستی بتواند در محدوده ای همراه با محدودیت های جبری حاکم بر هستی، رفتارهای متقابلی را با اراده و اختیار در پیش گیرد که موجب به هم خوردن بخشی از این تعادل حاکم بر هستی می شود. پس انسان در نظام هستی تصرفاتی را با اراده و اختیار خویش دارد که آثار و تبعات آن می تواند مثبت و در راستای عدالت حاکم بر هستی، یا منفی و برخلاف عدالت باشد و از مصادیق ظلم و ستم شمرده شود.


از آنجایی که یکی از سنت ها و قوانین حاکم بر هستی، سنت بقای اعمال و آثار آن است و

خداوند می فرماید: و نکتب ما قدموا و آثارهم؛ و ما هر آنچه کردید و آثارشان را می نویسیم (یس، آیه 12)،

باید پذیرفت که هر عملی که انسان در جهان در جهت موافق و یا مخالف عدالت انجام می دهد، بازتاب و آثاری دارد که براساس عمل و عکس العمل به خود شخص در وهله نخست و دیگران در وهله دوم باز می گردد.


به سخن دیگر، هر کاری که انسان انجام می دهد در خط تولید می افتد و تولیدات دیگر و بازتولیدهایی دارد که برخی از آنها جزو لوازم ذاتی و برخی دیگر از لوازم غیر و بعید آن خواهد بود؛ ولی با این همه جزو بازتاب ها و پیامدها و به

تعبیر قرآنی «ذنب» و دنباله های خواسته و ناخواسته آن است که تنها خداوند باید ما را از شر دنباله های آن نگه دارد. (فتح، آیات 2 و 3)


براساس آموزه های قرآن، سنت دیگری که برجان و جامعه انسانی حاکم است، سنت فتنه (عنکبوت، آیات 2 و 3)،

سنت ابتلاء (لنبلون فی اموالکم و انفسکم: بقره، آیه 155؛ انسان، آیه 2)، امتحان با محنت ها (حجرات، آیه 3) و گرفتار شدن به انواع مصیبت ها (حدید، آیه 21 و 22؛ تغابن، آیه 11) است؛

به طوری که روزی نیست که انسان به یک یا چند مصیبت و ناگواری گرفتار نشود. البته در این میان مؤمنان و مدعیان اسلام و ایمان، بیشتر در معرض این گونه سنت ها هستند؛ زیرا هر کسی مدعی است باید آماده امتحان و آزمون الهی باشد.

خداوند می فرماید: عربهای بادیه نشین گفتند: «ایمان آورده ایم» بگو: «شما ایمان نیاورده اید، ولی بگوئید اسلام آورده ایم، اما هنوز ایمان وارد قلب های شما نشده است»! (حجرات، آیه 14)


اما خداوند کافران و منافقان را که شاگردان تنبل کلاس تربیتی دنیاهستند، هر ساله یک یا دو بار امتحان می کند و اما آنها که در دلهایشان بیماری است، پلیدی بر پلیدی شان افزوده و از دنیا رفتند در حالی که کافر بودند. آیا آنها نمی بینند که در هر سال، یک یا دو بار آزمایش می شوند؟! بازتوبه نمی کنند و متذکر هم نمی شوند! (توبه، آیات 125 و 126)


این امتحان ها و آزمون ها در بیشتر موارد شامل مصیبت هایی است که به روح و جسم خود شخص یا فرزندی که عزیزتر از جان می داند و یا همسر و خویشان و مال و منال وارد می شود. این گونه است که روزی نیست که دچار نقص و کمبودی نشود یا بلا و مصیبتی نبیند.


فلسفه مصیبت ها و امتحان ها
در آیات قرآن برای مصیبت ها فلسفه ها و اهدافی بیان شده که از مهمترین آنها ظرفیت بخشی به افراد است. انسان ها در مصیبت ها و مشکلات است که به فکر می افتند تا آن را برطرف کرده یا جلوی آن را بگیرند تا دوباره گرفتار چنین مصیبتی نشوند. انسان در هنگام مصیبت و پس از آن به فکر چاره و ساز وکاری می افتد که موجب بهره گیری از تعقل و تفکر می شود. وقتی انسان به چیزی به شکل ضروری و اضطرار نیازمند شد به فکر چاره می افتد و این گونه است که گفته اند: احتیاج مادر اختراع و ابتکار است.


دستیابی انسان به کمالات فردی و اجتماعی در گرو همین مصیبت ها و عبور از بحران و مشکلات است. خداوند پس از آزمون ها و ابتلائات بسیاری حضرت ابراهیم(ع) را به مقام امامت رساند (بقره، آیه 124)
همچنین کسانی که ادعائی داشته باشند باید در آزمونی سخت بتوانند آن ادعای خود را اثبات کنند. از همین روست که سنت ابتلا و امتحان از چنین افرادی در دستور کار قرار گرفته است و خداوند به بادیه نشینان عرب که مدعی ایمان بودند، می گوید شما با شهادتین اسلام آورده اید و تا رسیدن به مقام ایمان باید خطرها و مصیبت ها را از سر بگذرانید تا نشان دهید که واقعاً ایمان در جان شما رسوخ کرده است یا نه؟ (حجرات، آیه 14)


البته برخی از مصیبت ها بازتاب اعمال نادرستی است که انسان انجام می دهد؛ زیرا خداوند بر آن است تا انسان را در دنیا پرورش دهد و تزکیه کرده و به کمالات بایسته و شایسته برساند که همان خلافت عمومی است. لذا او را دچار انواع مصیبت ها می کند که پیامد اعمال و رفتار خود و دیگران است. خداوند می فرماید: ظهر الفساد فی البر والبحر بما کسبت ایدی الناس لیذیقهم بعض الذی عملوا لعلهم یرجعون؛ فساد، در خشکی و دریا بخاطر کارهایی که مردم انجام داده اند آشکار شده است؛ خدا می خواهد نتیجه بعضی از اعمالشان را به آنان بچشاند، شاید (بسوی حق) بازگردند! (روم، آیه 41)


در این آیه بصراحت بیان شده که مصیبت هایی که انسان ها در محیط زیست خویش با آن مواجه اند، نتیجه برخی از اعمال بدی است که انجام داده اند؛ و اگر خداوند می خواست پیامدهای همه این اعمال بد را نشان دهد، وضعیت بشر بدتر از این می بود. پس خداوند به انسان ها بسیار مهربان است که این گونه نکرده است.


در همین آیه همچنین تبیین شده است که هدف از چشاندن برخی از پیامدهای زشت عمل، در راستای توبه و بازگشت انسان به مسیر درست است. پس اگر انسان به مصیبتی گرفتار می آید برای آن است تا متذکر شده و رفتار و رویه خود را تغییر دهد.


سبک سازی مصیبت ها و ناگواریهای دنیوی
با آنکه مصیبت ها دارای ابعاد و اقسام گوناگونی است و همه آنها به شکلی برای انسان مفید و سازنده است، اما انسان دوست ندارد که همواره گرفتار مصیبت باشد و اگر مصیبتی وارد شده و چاره ای نیست تا آن را تحمل کند، دوست می دارد به گونه ای شرایط باشد که بتواند بار مصیبت را به آسانی تحمل کند.
به سخن دیگر، براساس اصل حاکم بر هستی و سنت الهی، مصیبت ها هیچگاه از زندگی بشر رخت برنمی بندند و انسان تا در دنیا است به انواع واقسام مصیبت ها گرفتار است. بنابراین، تنها چاره ای که برای آدمی می ماند، سبک سازی و آسان سازی تحمل مصیبت ها است به طوری که بتواند به سادگی بار سنگین مصیبت را تحمل کرده وبی آنکه اندوه و حزنی در دل داشته باشد بتواند از آن عبور کند و بدون اضطراب و افسردگی و یاس و ناامیدی به زندگی خویش ادامه دهد.


امام هادی(ع) در تبیین راه آسان سازی و سبک سازی مصیبت ها می فرماید: من کان علی بینهًْ من ربه هانت علیه مصائب الدنیا ولو قرض و نشر؛ هر که بر طریق خداپرستی محکم و استوار باشد، مصائب دنیا بر وی سبک آید، گرچه تکه تکه شود (تحف العقول، ص 511)


در این راهکار اصل سبک سازی و آسان سازی به وجود بینه ای از پروردگار استناد داده شده است.

پرسش این است که «بینه من ربه» چیست؟
در آیات قرآن، معجزات الهی و آیات روشن خداوند به عنوان بینات (بقره، آیه 99؛ اسراء، آیه 101؛ قصص، آیه 36) و بصائر (انعام، آیه 104؛ اعراف، آیه 203؛ قصص، آیه 43) مطرح شده است.
همچنین خداوند آیات قرآن را به عنوان آیات بینات مطرح کرده است (یونس، آیه 15)؛ زیرا این آیات حقایق هستی را به شکل روشن تبیین کرده و ابعاد و جهات مختلف و متفاوت آن را بیان نموده است به طوری که هر یک از این آیات همانند قوانین فیزیک و شیمی، حقیقتی از حقایق هستی را روشن می کند و انسان را نسبت به وضعیت خود، خدا و جهان و جامعه آگاه می سازد و شناخت واقعی و حقیقی از هستی، خدا و نفس انسانی به دست می دهد و راه های برون رفت و یا دست یابی به حقیقت را بیان کرده و ساز و کارهای رسیدن به کمالات و رهایی از عیوب و نواقص را در قالب احکام تشریعی تشریح می کند.
خداوند در آیات 22 و 23 سوره حدید در تبیین حقیقت مصیبت هایی که برانسان وارد می شود

می فرماید: هیچ مصیبتی (ناخواسته) در زمین و نه در وجود شما روی نمی دهد مگر اینکه همه آنها قبل از آنکه زمین را بیافرینیم در لوح محفوظ ثبت است؛ و این امر برای خدا آسان است! این به خاطر آن است که برای آنچه از دست داده اید تأسف نخورید و به آنچه به شما داده است دلبسته و شادمان نباشید؛ و خداوند هیچ خیال باف متکبر فخرفروشی را دوست ندارد!


این آیه تبیین می کند که هر چیزی که از مصیبت به انسان در جان خود و فرزندان و خویشان می رسد یا در زمین و اموال و مانند آنها با آن مواجه می شود، از پیش تعیین شده است و هر کسی طبق یک برنامه ریزی الهی باید با این امور مواجه شود و آن را از سربگذراند؛ زیرا تنها راه دسترسی هر کسی به کمال، این راه است؛ چنانکه هر کسی اگر مدعی چیزی است یا می خواهد به چیزی برسد باید از این راه بگذرد و با این روش حجت بر او تمام می شود و کسی نمی تواند مدعی شود که زمینه رشد یا بازگشت و توبه برایش فراهم نبوده است؛ زیرا خداوند با انواع و اقسام مصیبت ها، هم او را ظرفیت بخشی می کند  و هم زمینه را برای بازگشت در صورت اشتباه و خطا و گناه فراهم می آورد و هم پیامد برخی از اعمالش را در همین دنیا می بیند تا در آخرت پاک و پاکیزه در پیشگاه خداوند حاضر شود.


اگر کسی به این حقیقت شناخت علمی حصولی داشته باشد، می تواند مصیبت ها را آسان تر بر دوش کشد و بار آن برایش سبک تر خواهد بود.
البته اگر انسان به جایی برسد که این شناخت، شهودی و لدنی باشد، در این صورت چون ملکوت (باطن) اعمال و مصیبت ها برایش روشن است، بسیار آسان و سبک تر می تواند با مصیبتی مواجه شود.


این مرتبه از علم که از آن به علم شهودی و حضوری یا در مرتبه عالی علم لدنی تعبیر می شود، در روایت امام هادی(ع) به عنوان «بینه من ربه» تعبیر شده است.


ممکن است گفته شود که بسیاری از مردم در این مرتبه نیستند و نمی توانند مصیبت ها را برای خویش سبک سازی و آسان سازی کنند؟ ولی باید توجه داشت که راه رسیدن به این مرتبه و مرحله برای همگان باز است؛ زیرا خداوند در آیات قرآن راه رسیدن به آن را عبادت خالصانه و قلب و نیتی پاک می داند که شخص با اعمال صالح عبادی خویش راه تقوا را برای خویش باز می کند (بقره، آیه 21) و با بهره گیری از این تقوا زمینه را برای تعلیم مستقیم الهی فراهم می آورد؛ زیرا خداوند فرموده است: واتقواالله و یعلمکم الله؛ تقوای الهی پیشه گیرید تا خداوند افزون بر چیزهای دیگر، به تعلیم شما نیز بپردازد (بقره، آیه 282).


پس راه سبک سازی از طریق دست یابی به «بینه من ربه» برای همگان باز است. از سوی دیگر دانستن همین حقایق قرآنی که در آیات بینات بیان شده به انسان کمک می کند تا بتواند مصیبت ها را آسان سازی کند و با درک حقایقی چون وجود مصیبت ها در زندگی انسان و ابتلاء همگانی و نیز دانستن فلسفه ها و اهداف وجود مصیبت، می تواند مصیبت را سبک سازی کرده و تحمل آن را برای خویش آسان سازد.

محمد مهدی مرادی معارفی از کیهان


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :