دوشنبه - 2017 دسامبر 11 - 23 ربيع الاول 1439 - 20 آذر 1396
Delicious facebook Telegram RSS ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی XML خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 187997
تاریخ انتشار : 10 مرداد 1395 13:6
تعداد مشاهدات : 157

نقش شغل های حلال و مکروه در روح آدمی

مرحوم آیت الله آقا مجتبی تهرانی(ره) در گفتاری با موضوع تربیت در محیط شغلی اثرگذاری دو شغل حلال و مکروه بر روح آدمی را تشریح کرده اند؛آیت الله آقا مجتبی تهرانی در این خصوص بیان داشته اند: موضوع تربیت در محیط شغلی همان نکته ای است که ما در باب تربیت می گوییم، انسان باید مواظب چیزهایی که بر روی روش و ملکات او تأثیر می گذارند باشد؛ لذا چون این شغل ها بر روی روح انسان اثر منفی گذاشته و به آدمی ملکه و روشی می دهد که زشت است، به ضرر انسان بوده و مکروه است.


شارع مقدّس، از بعضی مشاغل به نوعی تنزیه کرده و به اصطلاح آنها را به عنوان شغل های مکروه معرفی نموده است، نقش تخریبی یک حرفه نسبت به روح انسان، دلیل کراهت داشتن آن شغل است. مرحوم آیت الله آقا مجتبی تهرانی(ره) در گفتاری با موضوع تربیت در محیط شغلی اثرگذاری دو شغل حلال و مکروه بر روح آدمی را تشریح کرده اند؛آیت الله آقا مجتبی تهرانی در این خصوص بیان داشته اند: موضوع تربیت در محیط شغلی همان نکته ای است که ما در باب تربیت می گوییم، انسان باید مواظب چیزهایی که بر روی روش و ملکات او تأثیر می گذارند باشد؛ لذا چون این شغل ها بر روی روح انسان اثر منفی گذاشته و به آدمی ملکه و روشی می دهد که زشت است، به ضرر انسان بوده و مکروه است. عکس این قضیه هم در شرع وجود دارد که شارع بعضی از مشاغل را تحسین کرده و گفته است، فلان شغل و حرفه نه تنها نقش تخریبی ندارد، بلکه سازنده است. آن وقت نقش تخریبی و سازندگی مشاغل نسبت به روح انسان، هر کدام ابعادی دارد.

*آثار تخریبی شغل

جهت کلّی این تنزیه ها و ترغیب های شرعی نسبت به مشاغل و حرفه ها، این است که شارع نسبت به آثار تخریبی و یا سازندگی این حرفه ها بر روی روح انسان ها نظر داشته است، لذا برخی از شغل ها را مورد تحسین قرار داده است، چون برای انسان نقش سازندگی داشته و برخی از حرفه ها را مذمّت کرده است.

 

*بررسی معیار انتخاب شغل از منظر ائمه اطهار(علیهم السلام)

 ما در مجموعه روایاتمان، روایات متعددی نسبت به مشاغل داریم شارع مقدس بعضی از آنها را نهی کرده است. در روایت مفصلی از امام صادق(علیه السلام) که اسحاق بن عمار آن را نقل می کند، آمده است: اسحاق بر حضرت وارد شد و به ایشان گفت: خداوند پسری را به من داده و... اسحاق می گوید: به حضرت عرض کردم: «فَقُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاک فِی أَی الْأَعْمَالِ أَضَعُهُ؟» من می خواهم فرزندم را بر سر یک کار گذاشته و شغلی برایش انتخاب کنم. چه کنم و او را بر سر چه کاری بفرستم؟ سائل از حضرت می پرسد شما دوست دارید پسرم چه کاره شود؟

 

* زرگری نزدیک به ربا است!

حضرت به او فرمودند: او را بر یک سری از کارها مگذار! «لَا تُسْلِمْهُ صَیرَفِیاً»، او را به زرگری نفرست. جهت آن را چنین بیان نمودند «فَإِنَّ الصَّیرَفِی لَا یسْلَمُ مِنَ الرِّبَا»[1]، اگر او را به زرگری بفرستی، سر از ربا در می آورد. چون شما می دانید که زرگری از شغل ها و معاملاتی است که به سرعت ربا در آن پیدا می شود. مثلاً در تبدیل طلا به طلا، اگر یک گرم اضافه تر شود، این ربا است. آدم یک باره به چاله حرام خواری می افتد. این شغل مخاطره دارد. اصل شغل حرام نیست ولی چون ممکن است تو را به گناه بیاندازد، و گناه هم روح تو را تخریب کرده و استمرار آن روش صحیح تو را تخریب می کند، لذا شغل مکروهی است و از آن نهی شده است.

 

*زراعت کار انبیاء است

حالا من می خواهم به یک نکته روانی اشاره کنم که در روایاتمان هست و آن مقابل این حرف است. یعنی در روایات ما نسبت به زرگری نهی وجود دارد و در مقابل آن نسبت به شغلی دیگر ترغیب و تشویق وجود دارد که اینها از نظر روانی در مقابل هم هستند. یکی نهی است، حالا مقابلش آن شغلی که امر است را نگاه کنید! تا ببینیم چه نکته ای از آن به دست می آید. در میان مشاغل، شغلی که به آن بسیار امر شده است «فلاحت و زراعت» است. هارون واسطی که از اصحاب امام صادق (علیه السلام) است، می گوید: «سَأَلْتُ جَعْفَرَبْنَ مُحَمَّدٍ علیهماالسلام عَنِ الْفَلَّاحِینَ» از امام صادق(علیه السلام) درباره فلّاحان سؤال کردم؛ «فَقَالَ هُمُ الزَّارِعُونَ کنُوزُ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ وَ مَا فِی الْأَعْمَالِ شَی ءٌ أَحَبَّ إِلَی اللَّهِ مِنَ الزِّرَاعَةِ وَ مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِیاً إِلَّا زَارِعاً إِلَّا إِدْرِیسَ عَلیهِ السَّلامُ فَإِنَّهُ کانَ خَیاطاً للفلاحین»[2] حضرت فرمودند: آنها کشاورز بودند و هیچ کاری نزد خداوند از کشاورزی بهتر نیست. هیچ پیغمبری نبود مگر آن که زراعت می کرد جز إدریس که خیاط بود. من این روایت را برای مقابله با روایت قبلی آوردم.

 

کار با «گِرَم» و کار با «خروار» فرق دارد!

من می خواهم نکته دقیقی را عرض کنم؛ این شغل ها از نظر اثرگذاری بر روی روح، کاملاً تقابل دارند. یکی تنگ نظری می آورد، یکی وسعت نظر می آورد. چرا این را نهی می کند و به آن امر می کند؟ چون زرگری، با وزن کم یعنی مثقال و گرم سر و کار دارد و تنگ نظری می آورد. آدمی که هر روز با «گرم» کار می کند، از نظر روحی تنگ نظری پیدا می کند. امّا زراعت کاری است که سر و کار آدم با خروار است و روح انسان را کوچک نمی کند. این شغل از نظر روانی حسن دارد و برای آدم بلندنظری می آورد. معارف ما خیلی دقیق است.

 

*به اندازه مطمئن وزن کنید!

این مطالبی را که من می گویم، از خودم نیست، همه از آیات و روایات ما گرفته شده است و محصَّل معارف ما است. «وَ زِنوا بِالقِسطاسِ المُستَقیم»[3] با مکیال و ترازوی دقیق وزن کنید. کم گذاشتن که حرام است، منظور این است که طوری وزن کنید که مطمئن شوید، کم نگذاشته اید. این کار، با روحیه تنگ نظری قابل انجام نیست. لذا حضرت در روایت قبلی به این سراشیبی اشاره می کنند که این حرفه انسان را به سمت سقوط در گناه سوق می دهد. بسیار احتمال دارد که انسان در این شغل به حرام آلوده شود. وقتی تنگ نظر شدی، به ربا می افتی، ربایی که در روایات و در آیات قرآن کریم شدیداً از آن نهی شده است.

 

*شکسته شدن قبح ربا

انسان با چنین شغلی، از نظر روحی و روانی، حریمش نسبت به ربا، از بین می رود. یعنی یک انسان مسلمان، که آیات و روایات، اینهمه دارند او را از ربا می ترسانند، وقتی وارد این کار می شود، کم کم ترسش از بین می رود و آرام آرام به رباخواری عادت می کند. حرمت این کار شکسته می شود و کار تمام می شود. این شغل اثر سوء روی روح می گذارد. وقتی هم که رباخواری عادی شد که دیگر وامصیبت است! به این می گویند: نقش تخریبی در بعد دینی و حضرت هم به همین مطلب اشاره می کنند، لذا نهی می کنند که فرزندت را بر سر این کار نگذار!

 

*تأثیر تدریجی از تکرار عمل

البته این طور نیست که فقط به همین خاطر از این کار نهی شده باشد و چه بسا ابعاد گوناگون و نقش های دیگری وجود داشته باشد، که به خاطر آنها از این شغل ها نهی کرده اند، ولی آنچه اشاره شده است این جنبه است. روح با استمرار یک عمل، روش می گیرد و کار برایش عادی می شود. وقتی یک چیز عادت شد یعنی ملکه شده است و ملکه هم همان تربیت است. در اینجا محیط شغلی و خود شغل، مربی من شده است.

 

* کفن فروش، مرگ مردم را می خواهد!

«وَ لَا تُسْلِمْهُ بَیاعَ الْأَکفَانِ فَإِنَّ صَاحِبَ الْأَکفَانِ یسُرُّهُ الْوَبَاءُ إِذَا کانَ»، حضرت در ادامه فرمودند: فرزندت را به کفن فروشی هم نفرست. ما در روایات داریم که این شغل هم مکروه است. چون کفن فروش، دائماً در فکر این است که مردم زودتر بمیرند تا او کفن هایش را بفروشد. جمله به جمله این مطالبی که من می گویم، متن روایات است و من از خودم حرفی ندارم. در روایت آمده است که کفن فروش می گوید: هر چه مرده بیشتر شود، برای من بهتر است؛ لذا این شغل هم مکروه است. نفس شغل بر روی روح اثر سوء دارد.

 

* قصّاب دل سخت می شود!

بعد در ادامه حدیث دارد: «وَ لَا تُسْلِمْهُ جَزَّاراً»، جزار یعنی سلّاخ؛ حضرت فرمودند: فرزندت را به کار سلاخی نگمار!

 

قصاب با گوشت فروش فرق دارد

 

در روایت قبلی داشت «جزار» و در اینجا دارد «قصاب» که البته معنای اینها قصابی به معنایی که امروزه متداوّل است، نیست. اصل آن از نظر لغت، به کسی گفته می شود که شتر و گوسفند را سر می برد، یعنی کارش سر بریدن است نه گوشت فروختن.[4] روایت می گوید ولو این که قصاب سر حیوان را می برد، ولی این شغل و حرفه، از نظر تربیتی اثر سوء دارد. حضرت در ادامه جهت این نهی را بیان می فرماید که: «فَإِنَّ الْجَزَّارَ تُسْلَبُ مِنْهُ الرَّحْمَةُ»، چرا که قصاب، مهربانی اش را از دست می دهد. در روایت دیگر در مورد جهت این نهی آمده است: «وَ امّا الْقَصَّابُ فَإِنَّهُ یذْبَحُ حَتَّی تَذْهَبَ الرَّحْمَةُ مِنْ قَلْبِهِ»[5] قصاب آن قدر ذبح می کند تا مهر و عطوفت از دلش می رود.

 

*تضعیف روحیّات و ملکات فطری

انسان از نظر فطری این گونه است که از کشتار بدش می آید. این جزء فطرت همه ما است. انسان از کشتن بدش می آید. چه بسا انسان از کشتن بعضی از جانوران موذی هم خوشش نمی آید. اگر بنا شود که کشتار، حرفه آدم شود، این روحیه ملکه خواهد شد. می دانید اگر این روش، برای انسان ملکه شود، چه می شود؟ فطرت انسان ضربه می خورد. این شغل به فطرت، ضربه می زند. اگر این یک روش شود، روش بدی است. ملکه، ملکه ای است که برای انسان مضر است. این شغل به بعد انسانی تو ضرر می زند.

 

 اینها را به عنوان مثال مطرح کردم و می خواستم به عنوان نمونه چند روایت را بخوانم و توضیح دهم که خود شغل اهمیّت دارد. از آنجایی که شغل هایی وجود دارد که اثر سوئی بر روی روح انسان دارد، لذا شارع مقدس هم روی آنها دست گذاشته و از آنها نهی کرده است.

 

 البته گاهی پیش می آید که آدم باید کاری را انجام دهد؛ این شغل شدن آن کار نیست. مثلاً ممکن است آدم به دکان بزازی برود و کفن بخرد. این بزاز که کفن فروش نیست. کراهت در مورد جایی است که این کار بشود شغل و حرفه دائمی انسان. اینها را اشتباه نکنید! حرفه چون تکرار دارد و مدام تجدید می شود بر روی روح اثر تخریبی دارد و ملکات زشتی را به دنبال می آرود. ممکن هم هست که این حرفه ها به ملکات نیکوی اخلاقی و محسنات فطری انسان ضربه بزند. لذا است که از این حرفه ها نهی شده است.

 

 همه اینها مربوط به نفس شغل است. این که من عرض کردم محیط شغلی، ممکن است هم نقش سازندگی داشته باشد و هم نقش تخریبی، این در ربط با نفس شغل است و ما در روایاتمان هم این مطلب را داریم. شغلی انتخاب کنید که بر روی روح شما نقش تخریبی نداشته باشد، بلکه بر عکس، شغلی انتخاب کنید که بر روی روح شما نقش سازندگی داشته باشد.

 

پی نوشت

 

[1] اصول الکافی، ج 5، ص 114

 

[2] تهذیب الأحکام، ج 6، ص 384

 

[3] سوره مبارکه شعراء، آیه 182

 

[4] البته بحث ما در مورد آثار تربیتی این کار است به جنبه های دیگر کاری نداریم و بررسی آنها بحث مستقلی می طلبد.

 

[5] من لایحضره الفقیه، ج 3، ص 158

منبع : خبرگزاری حوزه , تهرانی،مجتبی

سایت حوزه نت



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :